เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกภาคอีสาน

คุณค่าของข้าวพื้นบ้าน

In กรณีศึกษา, Farmers Groups on 23/07/2011 at 12:13 pm

(ตอนที่ 2)

          จากที่กล่าวมาจากตอนที่แล้ว  ข้าวพื้นบ้านมีความหลายหลายทั้งด้านอายุ และคุณลักษณะเฉพาะมากมาย จึงทำให้เกิดความเหมาะสมกับสถาพพื้นที่ที่หลายหลายของแต่ละระบบนิเวศน์ และจากความหลายหลายนี้เองเกษตรกรที่ปลูกข้าวพื้นบ้านจึงค้นพบคุณค่าข้าวพื้นบ้านในด้านต่างๆ คือ

  • ข้าวพื้นบ้านกับการจัดการแรงงาน

          เนื่องจากสภาพการทำนาในปัจจุบันเกษตรกรส่วนใหญ่ปลูกข้าวชนิด และอายุเดียวกันหรือใกล้เคียงกันทำให้เมื่อถึงฤดูกาลทำนาจะต้องระดมแรงงานทั้งในครอบครัว และจ้างเพิ่มเติมมาช่วยกันให้ทันต่อฤดูกาลโดยเฉพาะช่วงการดำนา และช่วงการเก็บเกี่ยวทำให้หลายหมู่บ้านเกิดสถานการณ์ขาดแรงงาน ค่าแรงงานสูงและการแย่งชิงแรงงาน การปลูกข้าวหลากหลายสายพันธุ์จึงเป็นการปลูกเพื่อการจัดการแรงงาน เกษตรกรสามารถวางแผนการจัดการพื้นที่การทำนาตามช่วงอายุของข้าวกับสภาพพื้นที่และแรงงานในครอบครัว ทำให้มีแรงงานเพียงพอจากการกระจายระยะเวลาการทำนาตั้งแต่เริ่มเพาะปลูกจนกระทั้งเก็บเกี่ยว ซึ่งเริ่มปักดำตั้งแต่เดือนมิถุนายน จนถึงเดือนสิงหาคมโดยเริ่มปักดำข้าวหนักในที่ลุ่มก่อน เมื่อเสร็จข้าวหนักแล้ว จึงเริ่มดำข้าวกลางและข้าวเบา ส่วนในการเก็บเกี่ยว จะเริ่มเกี่ยวตั้งแต่ช่วงเดือนตุลาคม โดยเริ่มจากเกี่ยวข้าวเบาก่อน และข้าวหนักเป็นชนิดสุดท้ายไล่ระดับตามอายุของข้าว ทำให้เกษตรกรสามารถเก็บเกี่ยวได้ทันก่อนข้าวหักคอรวง รวมทั้งสามารถจัดสรรเวลาการลงแขกระหว่างการทำนาของตนเอง กับการไปช่วยแรงงานคนอื่นได้โดยเฉพาะช่วงการเก็บเกี่ยว และนวดข้าว ในกลุ่มเกษตรกรที่ปลูกข้าวพื้นบ้านจึงช่วยเหลือกันได้ในเรื่องแรงงานจากการวางแผนการปลูก เก็บเกี่ยว และนวดข้าวจากลักษณะอายุการเก็บเกี่ยวของข้าว

  •  ข้าวพื้นบ้านสายพันธ์อายุการเก็บเกี่ยวสั้นสอดคล้องกับวิถีชีวิตการผลิต

          เกษตรกรบางครอบครัวมีที่นาเพียงแปลงเดียวและเป็นนาโคก น้ำแห้งเร็ว ในครอบครัวมีที่นาน้อยจึงได้ข้าวไม่พอกินตลอดปีจำเป็นต้องกู้ยืมข้าวจากญาติพี่น้องและเพื่อนบ้านเพื่อบริโภคในครอบครัว การปลูกข้าวพื้นบ้านอายุสั้นจึงเป็นทางเลือกที่สอดคล้องกับครอบครัวและแปลงนา เช่นครอบครัว นายบุญสา หูตาชัย บ้านกำแมด เป็นครอบครัวที่มีพื้นที่จำกัดในการผลิตข้าวเชิงเศรษฐกิจเนื่องจากพื้นที่มีน้อยและเป็นที่โนน ดินทรายแต่ก่อนครอบครัวนี้เคยทำการผลิตข้าวเพื่อขายเหมือนกับชาวบ้านทั่วไป ทำให้ผลผลิตไม่เป็นไปตามความต้องการ เกิดปัญหาข้าวไม่พอกิน หลังจากได้ศึกษาเรียนรู้ร่วมกับกลุ่มอนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นบ้าน ทำให้เกิดแนวคิดและตัดสินใจนำข้าวพื้นบ้านที่มีอายุเหมาะสมกับพื้นที่ของตัวเองไปปลูก เป็นข้าวอายุสั้นและอายุปานกลาง เช่น ข้าวดอหางฮี ข้าวหอมนิล ข้าวมะลิแดง ข้าวแสนสบายและข้าวเล้าแตก ทำให้ครอบครัวนี้สามารถแก้ปัญหาเรื่องข้าวไม่พอกินได้  นอกจากนี้ยังมีกรณีพื้นที่ปลูกพืชไร่ เกษตรกรจะปลูกพืชไร่เช่น มันสำปะหลัง และอ้อยโรงงาน เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ขาดน้ำ การปลูกข้าวไร่จึงเป็นทางเลือกในพื้นที่เพราะมีอายุสั้นและทนแล้ง หลังจากเก็บเกี่ยวข้าวไร่แล้วสามารถปลูกพืชไร่อื่นหมุนเวียนในพื้นที่พอดีกับฤดูกาล เช่นกรณีบ้านทิพโสด ตำบลดอนกลาง อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ทำให้กลุ่มเกษตรกรสามารถผลิตข้าวสำหรับบริโภคในครอบครัว และจัดการพื้นที่ในการปลูกพืชไร่เพื่อรายได้ของครอบครัวได้อีก

  •  ข้าวพื้นบ้านอายุสั้นทำให้มีพื้นที่เลี้ยงสัตว์

เมื่อเข้าฤดูเพาะปลูกซึ่งเกษตรกรส่วนใหญ่ปลูกข้าวพันธุ์ส่งเสริมที่มีอายุการเก็บเกี่ยวเดียวกันทำให้มีการปลูกข้าวและเก็บเกี่ยวช่วงเดียวกันพร้อมๆกันทั้งหมู่บ้าน สัตว์เลี้ยงวัวควายจึงต้องถูกกักขังไว้ในคอกรวมเวลา 5-6 เดือน (พ.ค-พ.ย) เนื่องจากไม่มีพื้นที่เลี้ยงสัตว์ บางครอบครัวจึงเลือกปลูกข้าวพื้นบ้านพันธุ์เบาเพื่อจะได้เก็บเกี่ยวในเดือนตุลาคม ซึ่งจะได้ฟางข้าวไว้เป็นอาหารสัตว์เลี้ยง และมีพื้นที่สำหรับเลี้ยงสัตว์เพื่อไม่ให้วัวควายถูกกักขังไว้ในคอกยาวนานเกินไปเพราะจะทำให้สัตว์เลี้ยงเหล่านั้นเจ็บป่วยได้  เช่นกรณีครอบครัวของ นางสุภาพ เวฬุวนารักษ์ บ้านกำแมด มีพื้นที่ทำการผลิต 2 แปลงประมาณ 40 ไร่เป็นการผลิตอยู่ในเชิงเศรษฐกิจ มีข้าวกินตลอดปี มีวัวเป็นสัตว์เลี้ยงหลัก 12 ตัวโดยอาศัยพื้นที่นาเป็นที่เลี้ยงสัตว์ ในช่วงหลังฤดูการผลิต (หน้าแล้ง) จะไม่มีปัญหาเรื่องที่เลี้ยงสัตว์ แต่ในช่วงฤดูการผลิตหรือช่วงหน้านาสัตว์เลี้ยงไม่มีที่เลี้ยงมากนักนอกจากที่ว่างประมาณ 3 ไร่ จึงต้องเลี้ยงแบบขังในคอกใช้ฟางข้าวเป็นอาหารหลักของสัตว์เลี้ยง ฟางข้าวที่ได้ในแต่ละปีไม่เพียงพอแก่ความต้องการของสัตว์เลี้ยง ทำให้เกิดปัญหาในช่วงเดือนตุลาคม – ต้นเดือนพฤศจิกายน จึงจำเป็นต้องปลูกข้าวอายุสั้นหรือข้าวเบาซึ่งสามารถเก็บเกี่ยวได้ในช่วงเดือนตุลาคมทำให้มีฟางข้าวไว้เพื่อเป็นอาหารและมีพื้นที่เลี้ยงสัตว์ก่อนจะถึงฤดูการเก็บเกี่ยวข้าวอายุอื่นต่อไป

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: