เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกภาคอีสาน

Archive for the ‘Farmers Groups’ Category

คุณค่าของข้าวพื้นบ้าน

In กรณีศึกษา, Farmers Groups on 03/08/2011 at 1:26 pm

(ตอน 3)

ข้าวพื้นบ้านกับการแปรรูป

ความหลากหลายของสายพันธุ์ข้าว และคุณสมบัติเฉพาะของข้าวพื้นบ้านแต่ละสายพันธุ์ส่งผลสืบเนื่องมาสู่ความหลากหลายของอาหารด้วย การนำข้าวพื้นบ้านมาแปรรูปเป็นอาหารชนิดอื่น ทั้งเพื่อการถนอมอาหาร การเพิ่มรสชาติและรูปแบบในการบริโภคให้หลากหลายขึ้นรวมทั้งเป็นการฟื้นฟูภูมิปัญญาเกี่ยวกับการแปรรูปข้าวของชุมชนด้วย เช่น

               การทำขนมจากข้าวพื้นบ้าน การแปรรูปในสมัยก่อนนั้น ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อการบริโภคในชีวิตประจำวัน แต่มีการแปรรูปเฉพาะในโอกาสพิเศษเท่านั้น การเลือกข้าวแต่ละสายพันธุ์ก็มีความสัมพันธ์กับการทำขนมหรือใช้ในงานบุญหรือพิธีกรรมต่างๆ เช่น การทำข้าวจี่ การทำขนมจีน ข้าวต้มในงานบุญ เพื่อเอาไปทำบุญที่วัดและแบ่งปันญาติ ตัวอย่างการแปรรูปข้าวพื้นบ้าน เช่น ข้าวเจ้าแดงแปรรูปเป็นขนมจีน ข้าวเหนียวขี้ตมใหญ่

Read the rest of this entry »

Advertisements

คุณค่าของข้าวพื้นบ้าน

In กรณีศึกษา, Farmers Groups on 23/07/2011 at 12:13 pm

(ตอนที่ 2)

          จากที่กล่าวมาจากตอนที่แล้ว  ข้าวพื้นบ้านมีความหลายหลายทั้งด้านอายุ และคุณลักษณะเฉพาะมากมาย จึงทำให้เกิดความเหมาะสมกับสถาพพื้นที่ที่หลายหลายของแต่ละระบบนิเวศน์ และจากความหลายหลายนี้เองเกษตรกรที่ปลูกข้าวพื้นบ้านจึงค้นพบคุณค่าข้าวพื้นบ้านในด้านต่างๆ คือ

  • ข้าวพื้นบ้านกับการจัดการแรงงาน

          เนื่องจากสภาพการทำนาในปัจจุบันเกษตรกรส่วนใหญ่ปลูกข้าวชนิด และอายุเดียวกันหรือใกล้เคียงกันทำให้เมื่อถึงฤดูกาลทำนาจะต้องระดมแรงงานทั้งในครอบครัว และจ้างเพิ่มเติมมาช่วยกันให้ทันต่อฤดูกาลโดยเฉพาะช่วงการดำนา และช่วงการเก็บเกี่ยวทำให้หลายหมู่บ้านเกิดสถานการณ์ขาดแรงงาน ค่าแรงงานสูงและการแย่งชิงแรงงาน การปลูกข้าวหลากหลายสายพันธุ์จึงเป็นการปลูกเพื่อการจัดการแรงงาน เกษตรกรสามารถวางแผนการจัดการพื้นที่การทำนาตามช่วงอายุของข้าวกับสภาพพื้นที่และแรงงานในครอบครัว ทำให้มีแรงงานเพียงพอจากการกระจายระยะเวลาการทำนาตั้งแต่เริ่มเพาะปลูกจนกระทั้งเก็บเกี่ยว ซึ่งเริ่มปักดำตั้งแต่เดือนมิถุนายน จนถึงเดือนสิงหาคมโดยเริ่มปักดำข้าวหนักในที่ลุ่มก่อน เมื่อเสร็จข้าวหนักแล้ว จึงเริ่มดำข้าวกลางและข้าวเบา ส่วนในการเก็บเกี่ยว จะเริ่มเกี่ยวตั้งแต่ช่วงเดือนตุลาคม โดยเริ่มจากเกี่ยวข้าวเบาก่อน และข้าวหนักเป็นชนิด Read the rest of this entry »

คุณค่าของข้าวพื้นบ้าน

In กรณีศึกษา, Farmers Groups on 21/07/2011 at 7:27 pm

ตอนที่ (1)

ข้าวพื้นบ้านมีความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่

จากการสำรวจรวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน และการศึกษาวิจัยของกลุ่มองค์กรชาวบ้านพบว่าข้าวพันธุ์พื้นบ้านมีลักษณะ และความหลากหลายที่แตกต่างกัน ซึ่งสามารถแบ่งออกตามอายุของข้าวได้ 3 ช่วงอายุได้แก่ อายุเบา อายุปานกลาง และอายุหนัก นอกจากนี้ยังมีคุณสมบัติเฉพาะสายพันธุ์อีกเช่น ความทนแล้ง ทนน้ำท่วมและขึ้นน้ำหรือที่เรียกว่าข้าวลอย จากคุณสมบัติที่หลากหลายนี้ข้าวพื้นบ้านจึงมีความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่นิเวศน์ที่มีความแตกต่างกันตั้งแต่พื้นที่ทามน้ำท่วม พื้นที่ทุ่งราบ พื้นที่โคก และพื้นที่สูงไหลเขา รวมทั้งสภาพดินที่แตกต่างกันในแต่ละนิเวศน์ซึ่งได้มีการจำแนกความเหมาะสมของพันธุ์ข้าวพื้นบ้านกับลักษณะนิเวศน์นาในภาคอีสานดังนี้

Read the rest of this entry »

Farmers Lay Out Action Plan

In Farmers Groups, Meetings on 13/06/2010 at 8:09 pm

Dear readers – here is our summer intern’s first post!  Abe Levine, a student from the CIEE Khon Kaen study abroad program and Macaelester College, will be supporting the AAN’s Yasothon Green Market and website for the next few months.  Abe is fresh off a semester of learning and living with villagers and has spent the past weeks working in the fields and getting to know our network’s farmers better.

O June 6th, farmers from 15 villagers gathered to create an action plan directed towards promoting sustainable organic agriculture. Farmers sat in a circle, classroom style, at the learning center in Kudchum province, Yasothon, prepared to share their stories and offer each other feedback. Paw Lan (Dow Ruung Peht Pon) began the meeting by asking three questions:

1.) What problems are we experiencing?

2.) What can we do about them?

3.) What outputs can we expect from these solutions?

A number of farmers expressed that their neighboring villagers who do chemical farming embrace the mentality that organic farming requires too much physical labor, that there are too many steps involved. Read the rest of this entry »

Seed Records

In Farmers Groups, Research on 09/03/2010 at 12:59 pm

Indigenous rice seed research is a year-long process: from germination to harvest, documentation to report-writing, our farmer-researchers are developing their own approaches to preserving and expanding the indigenous seed base in communities throughout our network.  Researchers from the Sustainable Agriculture Foundation in Bangkok spent the day recently with the Kamet Seed Research Volunteer Group in Yasothon province to help collect a round of data from the group’s research paddy.

Read the rest of this entry »

ฝันที่เป็นจริงของหนองตอกแป้น

In Farmers Groups on 28/01/2010 at 10:05 am

เมื่อวันที่ 23 มกราคม 53 ที่ผ่านมาได้รับแจ้งจากทางปศุสัตว์จังหวัดกาฬสินธุ์ว่าวันที่ 26 มกราคม 53 ว่าจะนำเอาโคและกระบือมาให้กลุ่มหนองตอกแป้น จำนวน 56 ตัว ทางกลุ่มจึงได้เรียกประชุมด่วนเพื่อเตรียมลายละเอียดและความพร้อมในการรับการสนับสนุนในครั้งนี้ คร่าวๆดังต่อไปนี้

  1. รายชื่อที่จะรับกระบือ ทางกลุ่มได้ตกลงว่าจะให้แกนนำเมือที่จะฝึกไถนาให้เป็นเครื่องมือในการทำงานสำหรับอนาคตข้างหน้า เช่น โรงเรียนเกษตรกร ให้เด็กได้เรียนรู้เรืองการไถนา ส่วนโคแล้วแต่จะพิจารณา
  2. ต้องสร้างที่กักสัตว์ร่วมกันไว้อย่างน้อย 15 วัน เพราะเราไม่รู้แหล่งที่มาของสัตว์อาจแพร่เชื้อก็ได้
  3. ต้องจัดเวรยามรักษาความปลอดภัย
  4. ภายใน 15 วันจะต้องสร้างห้องเรียนให้กับเกษตรกรเพราะหาโอกาสยากมากที่คน 56 คนจะมารวมกัน
  5. ต้องออมร่วมกัน

ภาพประกอบ

ทีมเอาสำนักงานเคลื่อนที่มาด้วย

เครื่องเสียงภาคสนาม

เข้าแถวจับสลากแล้วแต่ดวงใครจะได้ตัวน้อยตัวใหญ่

Read the rest of this entry »

ระบบนิเวศน์อีสาน : ความหลากหลายพันธุกรรมข้าว

In Farmers Groups, Our Network on 17/12/2009 at 12:20 am

by: นุจนาด  โฮมแพน

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกภาคอีสาน

 

อีสานเป็นพื้นที่ราบสูงที่มีพื้นที่กว้างใหญ่ที่สุดในประเทศ นั่นคือมีพื้นที่ประมาณ 105 ล้านไร่หรือ 1 ใน 3 ของพื้นที่ประเทศไทยทั้งหมด   ความกว้างใหญ่ไพศาลนี้ประกอบไปด้วยระบบนิเวศน์ต่างๆอย่างหลากหลาย ซึ่งสามารถ จำแนกได้เป็น 4 ระบบ คือ

  • ระบบนิเวศน์ทาม หรือระบบนิเวศน์พื้นที่ชุ่มน้ำ  ทามเป็นรอยต่อระหว่างผืนดินกับผืนน้ำ ซึ่งจะมีป่าเรียกว่าป่าทาม  เป็นระบบนิเวศน์ในเขตลุ่มน้ำที่มีน้ำท่วมถึงในช่วงฤดูฝน ระบบนิเวศน์ทามนี้มีพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ตรงแอ่งกลางของภาคตามแนวลำน้ำหลัก 3 สาย คือ ลำน้ำมูลทางส่วนใต้ของภาค  ลำน้ำชีทางส่วนกลางของภาค และลำน้ำสงครามทางส่วนบนของภาค   องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศน์นี้คือ ลำน้ำ และพื้นที่ทาม ซึ่งมีทั้งป่าทามและนาทาม        เมื่อน้ำหลากจะเป็นพื้นที่รับน้ำท่วม จะมีบึงหรือกุดแทรกสลับ บริเวณนี้น้ำจะท่วมในฤดูฝน 3-4 เดือน และเกิดน้ำท่วมขัง     พื้นที่ทามชาวบ้านจะใช้ประโยชน์ในการหาปลา   ป่าโนนทาม/ป่าดอนทาม จะกระจายโดยรอบพื้นที่ ที่เป็นที่สูงขึ้นมาไม่มีน้ำท่วมขัง ทำให้เป็นที่อาศัยของสัตว์ป่าในช่วงฤดูน้ำหลาก หากเป็นป่าที่ติดกับพื้นที่ทุ่ง จะมีพรรณไม้ เช่น สมอ(ส้มหม้อ) ยางนา   สะแบง   หากเป็นป่าที่อยู่ระหว่างเลิงกับหนอง ส่วนมากจะเป็นพื้นที่ไผ่ป่า หากเป็นป่าที่อยู่ใกล้กุดก็จะพบพรรณไม้ เบ็นน้ำ เสียว หูลิง ทม ไทร ฯลฯ    

นิเวศน์ทามพบได้  ในเขต จังหวัดมหาสารคาม  จังหวัดร้อยเอ็ด   จังหวัดอุบลราชธานี   การทำการเกษตรจะปลูกข้าวที่มีอายุยาว และสามารถยืดตัวได้ในช่วงน้ำท่วม เช่น ข้าวเจ้าลอย ข้าวเหนียวลอย  ข้าวเหนียวก่ำลอย พอน้ำลดจะปลูกข้าวอายุสั้นหรือที่เรียกว่าการทำนาแซง เช่น ข้าวอีเตี้ย  ข้าวหอมสามกอ ข้าวหวิดหนี้ เป็นต้น

  • ระบบนิเวศน์ทุ่งลักษณะสำคัญของระบบนิเวศน์นี้คือที่ราบขนาดใหญ่ จึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการทำนา และมีการเลี้ยงสัตว์ในทุ่งและการปลูกพืชผักประกอบด้วย  ทุ่งที่ใหญ่ที่สุดของภาคอีสานคือทุ่งกุลาร้องไห้ที่ตั้งอยู่ตรงส่วนกลางของภาคครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ Read the rest of this entry »

ตลาดสีเขียวยโสธร : การสร้างสังคมใหม่หรือการรื้อฟื้นสังคมเก่า? PART 1

In Farmers Groups, Network Events on 16/12/2009 at 10:06 pm

โดย สยาม หยองเอ่น

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกภาคอีสาน

ณ มุมเล็กๆ แห่งหนึ่งในตลาดสดเทศบาลกลางเมืองยโสธร มีกลุ่มคนผู้ที่มีแนวความคิดในการเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่อย่างจริงจังและจริงใจต่อเพื่อนมนุษย์ กลุ่มคนเหล่านี้เป็นเกษตรกรในอำเภอกุดชุม และอำเภอใกล้เคียง ซึ่งรวมตัวกันเป็นกลุ่มและทำการผลิตแบบอินทรีย์เพื่อใช้บริโภคในครัวเรือนและได้จัดตั้งตลาดสีเขียวแห่งนี้ขึ้นเพื่อเป็นพื้นที่ของการสร้างสายสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิตในชนบทและผู้บริโภคในเมืองในเรื่องของการแลกเปลี่ยนความรู้และจำหน่ายสินค้าอินทรีย์ ให้แก่ เพื่อน ญาติพี่น้อง ในสังคมเมือง เปิดโอกาสให้เพื่อนมนุษย์เหล่านี้มีทางเลือกในการบริโภคอาหารที่ปลอดภัย ตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมเมล็ดพันธุ์ การเพาะปลูก การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยว และถึงมือผู้บริโภค โดยที่ผลผลิตเหล่านั้นไม่มีการใช้สารเคมีเลย นับเป็นกระบวนการผลิตที่ปลอดภัยอย่างแท้จริง

สังคมในตลาดสีเขียว อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร เกิดขึ้นทุกเช้าวันเสาร์ ตั้งแต่เวลา 5.00 น. ถึงเวลา 9.00 น. โดยประมาณ ช่วงเวลาประมาณ 4 ชั่วโมงในการเปิดตลาดสีเขียวนี้ คุณจะได้เห็นบรรยากาศที่ไม่อาจเห็นได้ในตลาดทั่วไป มีบรรยากาศแห่งความสุขลอยฟุ้งอยู่ทั่วพื้นที่ขนาด 5 x 20 ตารางเมตร พ่อค้าแม่ค้าบรรยายสรรพคุณของสินค้าได้อย่างภาคภูมิใจ เนื่องจากได้ทำการผลิตด้วยตนเองทุกอย่าง และสามารถลดแลกแจกแถมได้อย่างถล่มทลายเนื่องจากต้นทุนการผลิตไม่สูง ไม่เพราะไม่มีค่าปุ๋ยเคมี หากแต่ใช้สารธรรมชาติที่ผลิตขึ้นเอง ผู้บริโภคเองก็สามารถพูดคุยสอบถามกับเหล่าพ่อค้าแม่ค้าได้อย่างเต็มที่ อย่างกับเป็นญาติพี่น้องร่วมสายเลือดกันเลย ผักนี้ปลูกอย่างไร? ทำอะไรกินถึงจะอร่อย? มีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไร? แก้โรคนี้ได้หรือไม่? อยากปลูกกินเองมีเมล็ดพันธุ์ให้มั้ย? เหล่านี้เป็นคำถามสุดฮิตในตลาดสีเขียวเมืองยโสธร และพ่อค้าแม่ค้าก็จะตอบอย่างเต็มใจไม่มีการหวงวิชาความรู้ เพราะวัตถุประสงค์หลักในการเปิดตลาดเขียวก็เพื่อการสร้างสังคมการบริโภคที่ปลอดภัย หากการเปิดตลาดของพวกเขาเป็นการเผยแพร่วัฒนธรรมการบริโภคที่ปลอดภัยออกสู่สังคมพวกเขาก็ยินดียิ่ง Read the rest of this entry »

Reporting from the Ubon Rice Seed Research Center

In Farmers Groups, Meetings, Network Events, Research on 12/12/2009 at 8:59 pm

There’s a chance that we can have an agricultural system in which farmers grow local varieties with little or no chemicals – Mr. Somsong Chotechuen

Seventy-seven percent of rice production in Thailand is rain-fed.

AAN farmers and staff from throughout Esan and northern Thailand came together on December 1st to exchange about their seed research experiences and findings over the past year with the Ubon Rachatani Rice Seed Research Center.  First we got an update from Joko in Nan province, where farmers are improving seeds independently.  Over two thousand farmers are growing these seeds all over northern Thailand.  More remote places have been able to preserve seeds and these communities tend to be local ethnic groups.  Northern Thailand has preserved many field rice varieties are suitable to the hillsides, but many paddy rice varieties have disappeared from the fields.  But surrounding Chiang Mai, sixty percent of rice is Gor Kor 6.

There are three types of rice – field rice, which is suited to the mountainous ranges of northern Thailand, rain-fed rice, grown throughout Esan, and flooded-paddy rice, which grows in taam ecosystems and was traditionally grown in central Thailand (but has mostly disappeared in this export-intensive region).  There are pure, indigenous varieties, improved varieties, which have bred by and varieties improved by researchers and sold to farmers. Read the rest of this entry »

ชาวบ้านทำอินทรีย์ ราชการขนเคมีเข้าหมู่บ้าน : ขบวนการมือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ

In Farmers Groups, Our Network on 10/11/2009 at 7:39 am

โดย นางสาวมาลี  สุปันตี

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ภาคอีสาน

ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 ( ปี 2550- 2554)  มีวิสัยทัศน์การพัฒนาจังหวัดยโสธร ว่า “ยโสธร เมืองน่าอยู่ การเกษตรปลอดภัย เกษตรอินทรีย์ ก้าวไกลสู่สากล” และมีประเด็นยุทธศาสตร์ หนึ่ง ใน 5 ประเด็น การพัฒนาจังหวัดยโสธร คือ   “การส่งเสริมการเกษตรปลอดภัยและเกษตรอินทรีย์ครบวงจร  เพิ่มผลผลิตทางการเกษตรปลอดภัย และเพิ่มศักยภาพ การผลิต เกษตรอินทรีย์ให้ครบวงจร”  เป็นการกำหนดแนวนโยบายที่ตรงกับการดำเนินงานของ กลุ่มเครือข่ายเกษตรอินทรีย์ได้ปรับเปลี่ยนแนวคิดการเกษตรอินทรีย์ สู่การทำการผลิตภายใต้ระบบเกษตรอินทรีย์และพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน อินทรีย์ ในเขตอำเภอกุดชุม อำเภอป่าติ้ว มาตั้งแต่ ปี 2535 และได้รับการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ และสร้างมาตรฐานการผลิตที่ปลอดสารเคมีด้วยองค์กรเกษตรกร

เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ ในพื้นที่ อ.กุดชุมตื่นตัวกับกระแสข่าวการเข้ามาของสารเคมีในพื้นที่ อ.กุดชุม จำนวนมากถึง 41 ตัน   นายอำเภอประสานไปยังผู้ใหญ่บ้านในพื้นที่ เพื่อให้เกษตรกรเข้าไปติดต่อรับสารเคมี ซึ่งเป็นมูลเหตุเบื้องต้นในการติดตามเรื่อง ซึ่งมีลำดับความเคลื่อนไหว ดังนี้

วันที่ 16 ตุลาคม 2552            แกนนำเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก 5 คน ได้ไปขอข้อมูล จากนายอดิเรก ขุนอ่อน อำเภอกุดชุม ถึงความเป็นมาของโครงการ ได้ข้อมูลเบื้องต้นว่าสารเคมีเป็นสารเคมี เป็นสารดูดซึมประเภทฟูราดานที่เกษตรกรได้ร้องเรียน กรณีข้าวเกิดโรคระบาดและได้ขอความช่วยเหลือจากสำนักงานเกษตรอำเภอ และได้มีการจัดทำ โครงการแก้ปัญหาภัยพิบัติเพื่อแก้ปัญหาโรคระบาดในนาข้าว  ทางเกษตรอำเภอสั่งซื้อ สารเคมี ชื่อทาร์แดนนิซิน 6G ตราพระอาทิตย์ เป็นสารดูดซึมที่สามารถกำจัดโรค ในนาข้าว แต่ เป็นสารเคมีที่มีอันตรายร้ายแรง  เครือข่ายเกษตรอินทรีย์มีข้อเสนอ ว่าไม่สมควรในการแจกจ่ายสารเคมีดังกล่าวลงในพื้นที่เกษตรอินทรีย์ และหากจะมีการแจกจ่ายสารเคมีเป็นปริมาณมากลงไปในพื้นที่ต้องมีการลงพื้นที่เพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริงในพื้นที่ก่อน Read the rest of this entry »